Dzień Słowiańskiego Piśmiennictwa i Kultury

Język cerkiewnosłowiański, jako język liturgiczny stworzony specjalnie do tłumaczenia świętych tekstów chrześcijańskich.  W przeciwieństwie do języków etnicznych (staroruskiego, staropolskiego), cerkiewnosłowiański funkcjonował i funkcjonuje wyłącznie w sferze sacrum.

Pojawienie się literatury w tym języku związane jest z Państwem Wielkomorawskim, Państwo to kształtowało się w dorzeczu Morawy na terenie dzisiejszych Czech. Swoim zasięgiem objęło Panonię nad Balatonem, Czechy, Łużyce oraz najprawdopodobniej Śląsk i państwo Wiślan (czyli tereny Sandomierza, Tyńca, Krakowa).

Książę Wielkomorawski – Rościsław poprosił cesarza o misjonarzy, którzy będą kontynuowali chrystianizację jego kraju przy użyciu języka słowiańskiego. Język ten, choć wówczas już niejednolity i zróżnicowany w zależności od regionu, nadal umożliwiał porozumiewanie się Słowian z różnych terenów.

Bracia Cyryl i Metody

Zorganizowanie misji cesarz powierzył mnichom: Konstantynowi (późniejszemu Cyrylowi) i Metodemu. Byli to bracia, Grecy pochodzący z Salonik, władający językiem Słowian osiedlających się w okolicach tego greckiego miasta. W 863 roku mnisi wraz ze swoimi uczniami przybyli na Morawy. Uczeni mnisi przywieźli ze sobą święte księgi przełożone z greckiego na dialekt słowiański znany Konstantemu i Metodemu. Tym dialektem był język nazywany dziś staro-cerkiewno-słowiańskim. Zapis języka został stworzony z dwóch alfabetów – głagolicy i cyrylicy.

Język staro-cerkiewno-słowiański to zatem najstarszy język literacki Słowian. Był to język używany w celach religijnych i  starano się nie ingerować w zapisane nim teksty sakralne.

Choć ostatecznie tzw. misja morawska zakończyła się wraz ze śmiercią braci-mnichów (Cyryl zmarł w 869 r., a Metody w 885 r.), a na tereny Moraw wkroczyli misjonarze niemieccy, jej zaistnienie na zawsze odcisnęło się na kulturze i tożsamości słowiańskiej. Wypędzeni z Moraw misjonarze słowiańscy rozproszyli się po Czechach, Chorwacji, Serbii, Bułgarii, a potem Rusi. Właśnie na Rusi chrześcijaństwo rozwinęło się dzięki istnieniu świętych ksiąg w języku staro-cerkiewno-słowiańskim. A język ten na tym terenie, a właściwie ruska redakcja języka cerkiewnosłowiańskiego, również na długie lata stał się językiem prawa i literatury, nie tylko religijnej.

Podlaski i zabłudowski kontekst święta

Na popularyzację  języka cerkiewnosłowiańskiego wpływ mieli dawni możni właściciele Zabłudowa, którzy rozumieli moc drukowanego słowa.

Najstarsze drukowane księgi na ziemiach polskich trafiły do rąk czytelników w XVI wieku. Jednak nie powstały one w Warszawie, czy Krakowie – lecz w Zabłudowie. Wszystko za sprawą Grzegorza Chodkiewicza, właściciela Zabłudowa, który w 1569 r. sprowadził doń dwóch drukarzy Iwana Fiodorowa z Moskwy i Piotra Mścisławca z Białorusi i nadał im wieś Rafałówka. Wydrukowali oni „Ewangelie pouczającą” oraz „Czasosłowiec z psałterzem”- obie w języku cerkiewnosłowiańskim.

Dzięki Grzegorzowi Chodkiewiczowi Zabłudów odcisnął swoje piętno na kulturalnej i literackiej mapie  XVI wiecznego świata. Do dziś język cerkiewnosłowiański jest językiem liturgicznym w Polskiej Cerkwi Prawosławnej oraz innych kościołach wschodnich na terenie Europy.

Dziedzictwo, które trwa

Współczesne świętowanie 24 maja to nie tylko wspominanie odległej historii. To przede wszystkim okazja do docenienia różnorodności językowej, ochrony lokalnych dialektów i promowania czytelnictwa. Język i pismo to najtrwalsze spoiwa każdej kultury.

Z okazji Dnia Słowiańskiego Piśmiennictwa i Kultury życzymy wszystkim mieszkańcom gminy, twórcom, badaczom literatury oraz animatorom kultury niesłabnącej pasji w odkrywaniu naszych wspólnych korzeni i pielęgnowaniu tradycji, które budują tożsamość naszej małej Ojczyzny.

Na podstawie: 
https://zabludowskiearchiwumcyfrowe.pl/drukarze-zabludowscy 
https://wiankislow.pl